Ji bo nifek ku bi ciwan saln 90 xwe li Kurmanciy qewimand: Helm Ysiv

d em bi ziman xwe ji w devera pven yan j pvajoya wjey ya ku ev creyn edebiyat gihan, ji w der dest p bikin. Bila nivsandina bi ziman Kurd nebe behane, nebe hncet ku em berhemn lawaz binivsnin, yan em nebjin, Madem bi Kurd ye, i dibe bila bibe.

17 Ocak 2018 arşamba | PolitikART

Luqman GULDIV



Mir Ranazin weke berhevokeke rokan nema, di demeke kurt de li nava cihana xwendina Kurmanciy belav b Teatra Jiyana N ya ser bi NMa Stenbol, rokek ji v neqand li piyeseke anoy an bi nav Komara Dnan-ermola. 

Komara Dnan li Stenbol venehewiya, ya rast nedib xwe li eqarn Stenbol bigirta, ava w li bendavn Stenbol nedigewim ji xwe re cok dikirin. Teatra Jiyana N bi turneyan ev ano li Kurdistan li Ewrpay gerand bi gelek kesn Helm Ysiv nexwend j da nasn.


Vegotina Kurdistan

L bel Helm Ysiv beriya w li meydana wjey de bi ziman Ereb bi rokn xwe yn bi nav Mr Avis Jinn Qatn Bilind dihat nasn rexney ba ern l dihatin girtin. Jixwe w ev her du berhem pa "li ziman wan n resen" vegerandib ew j li Stenbol hatibn weandin. Helm Ysiv bi rokan xwe snordar nekir xwe li roman ceriband cara yekem j bi Sobartoy ewateke daim hercay ya kes erdn Kurd Kurdistan vegot, ew agir ewata snema Amd, beriya w pit w heb, bi gotin peyvn asay, zimanek kuey l helbest ewqas j efsn li ber guhan avan dikevin bi qelema w. Er na, bi v romana xwe rexne j l peyde bn, mirov dikare bi Helm Ysiv, li gor Mehmet Uzun bhtir behsa rexneya wjey bike. Bi qas ku em ji v hevpeyvna xwe j t bigihin, sedema v belk j ew e ku Helm Ysiv li rexney nerm e; ji xwe ew vegotina bi rya rok roman bi rave dike, "Bi nivsandina Sobarto re, bi na ber bi roman ve, yan bi vekirina wan deriyn berfireh re gotin nivsandin weke alavek b ji bo sivikkirina w a mezin."



Hilgir br

Ew a mezin j ne ya kliyan b, ya salan heta deh salan b. Ji bo 99 morkn belvaby, w d byerek bi xista trik behremendiya xwe bi salan bimeyanda, ew sal w bibna szdeh heta ku berhem der bie. Ew xwe bi rengek ji rengan di v meseley de weke barhilgirek dibne, "Bi salan min ew byera kutina w meriv, rahitiy heta ku b wek roman ev 99 morkn belavby peyde b."

Helm Ysiv di nivsn xwe de girngiy bi teknk dide, ji ber w j xwe li wan teknkn li ber dil xwe xwe diceribne. Bi teknka xwe swirandina xwe kete ber rexneyn giran j. L bi her hal ew di meseleya nivsandina xwe de semm ji dil e, v j ekere bi van gotinan bi me re parve dike, "Meseleya nivsandin li cem min titek wilo, ji xwe ber t. Titek diherike, t hol. Tita ez dikim, midaxeleya ez dikim bi rya aql ew e ku aql bi roleke birvebirin, hnandin avakirin rabe. Mirov dikare bibje roleke teknk ye." Helm Ysiv bi v aliy xwe dewra aqil di romana xwe de j snordar dike di meseleya rebniya xwe de v herikna xweber a gotin rya hestan nan me dide. Dsa j v yek ew bi xwe j nakok dibne bi xwe baweriyn xwe re ku li gor w ew kesek xwebn e hviyn w xurt in ji bo civaka w.

Em bi Helm Ysiv re li ser nivsandina w hem rok hem romann w peyivn w j bi jidiliya xwe bersiv dan pirsn me. Kerem kin guh bidin sohbeteke li ser wjeya Kurd, n Kurdan nivskarek Kurd ku ji wan nivsakaran e her zde berhem anne. Ji bo ku bala we bhtir bie ser em ji niha ve bibjin, di nava sohbet de em p hisiyan ku romaneke Helm Ysiv a n li ber ap ye, ro sibe w der bie, yeke din j muhtemel e ku di nava sal de der bie.  

 d em bi ziman xwe ji w devera pven yan j pvajoya wjey ya ku ev creyn edebiyat gihan, ji w der dest p bikin. Bila nivsandina bi ziman Kurd nebe behane, nebe hncet ku em berhemn lawaz binivsnin, yan em nebjin, Madem bi Kurd ye, i dibe bila bibe.


Cenab te sala 1996an pa j sala 1997an bi pirtkn rokan n bi nav Mir Ranazin Mr Avis ku te nivsandb hatin nasn. Helm Ysiv awa dest bi v serphatiya nivskariy kir?

Ez hez dikim p behsa serphatiya beriya van her du pirtkn rokan bikim. Beriya wan du pirtkn min n rokan bi Ereb dern, yek j li am yan din j li Beyrd b. Sala 1991 bi nav Recl Hamil (Mr Avis) li am derket, sala 1995an j Jinn Qatn Billind li Beyrd der. Div mirov zanibe ku heta hing li Bakur ti derfetn ap bi Kurd nebn li Rojava j ert mercn mirov karibe pirtkn Kurd bi awayek bi rkpk derbixe, tinebn. Pirtkn dihatin apkirin j bi diz dihatin apkirin apeke pirr xirab derdiketin. 

Dema ku pit 1992yan li Bakur rojnameya Welat dest bi wean kir, ango qedexeya li ser ziman Kurd bi awayek hat rakirin, hd hd li Bakur difikirn ku weanxaneyan vekin.

Hing min ji bo rojnameya Welat v paiy ji Welat Me re nivs diandin ji bo ku bn belavkirin.

Hing Abdullah Keskn di Welat Me de kar dikir amadekar dikirin ku weanxaneyek, bi nav Weann Avesta ava bike. Pit ku min end nivs di Welat Me de belav kirin, w ji min re weha got: Heger rokn te yn bi Kurd tra pirtkek hebin, li vir projeya me ya wesanxaneyek heye, tu karib wan ji min re berhev bik em wek pirtk li vir, li Bakur ap bikin.

Bi v away, hna li Bakur ti pirtkek weha derneketibn, ev teklf ji min re hat ne ku ez rokn xwe yn bi Ereb wergernim, l yn ku Kurd ne, berhev bikim. W ax hin kovarn li Binxet hebn, t bra min li Qamilo hing kovareke bi nav Zann heb min yekem roka xwe di w de belav kir. heger ez ne a bim sala 1988an b. Ew j ji wan kovaran b ku xwer bi Kurd bn bi awayek bi diz derdiket. Ji ber ku bi pirran wje and b, desthilatdariya Sr j zde bi ser v meseley de nedihat. 

Bi v away min rokn ku min ew bi Kurd danbn, berhev kirin ew andin Bakur. Ez bawer dikim sala 1996an b, weanxane bn, Weanxaneya Avesta ev Mir Ranazin weke yekem pirtka rokan b ku ji w weanxaney derket. Pit w, ew pirtkn min n bi Ereb derketibn j, min wergerandin ziman wan resen Kurd. Ji hing ve, ji sala 1996an ve ez pirtkn rokan romanan heta roja ro belav dikim. 


Terz vegotin ziman y di nava rast xewn de li arafek, ji bo Bakur di Kurmanciy de n b?

Ez dikarim v bibjim, di rok de di roman de j, di wjeya Kurd bi git de j, dema ku me dest p kir heta niha j min tim behsa titek dikir; ew j ewitandina qonaxan b. ewitandina qonaxan i ye? Mesela ziman me qedexe b, di serdemn qedexekirina ziman Kurd de rok be, roman be, helbest be ango hem creyn edebiyat li hem devern dinyay bi zimann din gelek gavn ber bi p ve avtin pvajoyeke wan a bipven bb. Di Kurdiya nivsk de ew pvajoya han qut b, yan ew qonaxn ku roka huner ya modern, roman di wjeya zimann din de li hem devern dinyay li pey xwe hitin, di Kurd de ew qonax hatin ewitandin. Yan ew tine ne. d, ez dibjim. Ji nik ve mkan b ku em bi ziman xwe edebiyat bikin, binivsin. W ax, wek nif nivskarn Kurd em bibjin, n pit saln 90, n ku bi nivskariya Kurd radibn, ji me dihat xwestin ku em xwe bi ziman biyan ava bikin, em wan qonaxn huner ku rok roman li pey xwe hitine, derbas bikin. Yan tbigihjin, fm bikin, bixwnin, zanibin i heta niha weke teknk, weke huner, weke hunandin hatiye kirin di van creyn edebiyat de. Bi wan zimanan em xwe ava bikin em bn, em bi Kurd binivsnin. Ew qonaxn ku di zimann biyan de heta niha li pey mane, em bi zimann din wan qonaxan bi awayek bi dest xwe bnin, tbigihjin agahdar bin ji wan. d em bi ziman xwe ji w devera pven yan j pvajoya wjey ya ku ev creyn edebiyat gihan, ji w der dest p bikin. Bila nivsandina bi ziman Kurd nebe behane, nebe hncet ku em berhemn lawaz binivsnin, yan em nebjin, Madem bi Kurd ye, i dibe bila bibe.

Ez v dibjim ne ku ez dixwazim qedr qmet nivskarn beriya xwe km bikim; ne bi v watey, l ez li ser xwe bibjim, te behsa vegotina rok kir; awatiya nivsandina rok, awatiya nivsandina roman, ez di rya zimann din di rya sdwergirtina ji nivsakarn re mesela ez bi ser teknka nivsandina roka modern roman ve bm. Yan di wjeya Kurd de ber me ew qonaxn ku ji bo wjeyeke modern bi Kurd bi ziman Kurd b hol, b avakirin, b encamdan, ew qonax han di Kurd de tine ne. Yan valah heye. Roman nivsek didu ne t de, car pnc nivskar ne t de, ji w p ve valahiyeke pirr mezin di wjeya Kurd de heye di van 200 saln dawiy de. Mebesta min j ew e ku me xwe bi zimann din ava kir, l em hatin me bi Kurd nivsand.


Her zde di v pvajoy de k tesr li te kir? Cenab te dikare hinek ji xwnern me re ya dil xwe vebjin?

Ez bi v reng bibjim, heta niha j ez p ba nizanim, ka ez nivskarek ba im yan xirab im, l ez dikarim bibjim, ez xwendevanek pirr ba im pirr ba bm. ilo ez xwendevanek pirr ba bm, kfa min gelek ji xwendin re dihat min pirr dixwend. Niha j wilo ye. Ji ber v j, kesn min xwend tesr li min kirin gelek in, ewqas pirr in ku ez nikaribim li vir navn wan bihejmrim. Hinn navn wan naskir di wjeya chan de hene, ew n ku li dinyay her kes wan nas dike, ji wan navan heta bi navn ku di wjeya Sr Ereb de, me gelek bi Ereb dixwend, nav gelek in. Ji edebiyata klask heta ya n, modern nav hene. L ez dikarim end mnakn nzk dil xwe bibjim. Ew j elaqeya w belk bi away nivsandina min j hebe. 


Mesela, ew wjeya bi awayek realst sade, bi awayek fotografk dihat nivsandin, weke ku kesek rahje kameray deyne ser mil xwe li derdora xwe binihre binivsne. Ha, ew edebiyat min tim hinek zuwa hik didt, mesefayek di nav min w de heb.

Di heman dem de ew edebiyata ku lingn w li ezmanan b ten xewn, xeyal, fentez ti bingeha w ku wilo ti elaqeya w bi jiyana rojane ya merivan re tinebe, hinek min ew j dr xwe didt. Min kjan bhtir nzk xwe didtin, ewn ku her du al ango aliy xeyal y realst tevl hev dikirin, tevlheviyeke bi harmon aheng di navbera her duyan de pk diann. Kesn ku bi v away dinivsandin, min ew bhtir nzk xwe didtin. 

Heger ez karibim hin navan ji edebiyata chan yn serket bidim, ez mnaka Franz Kafka bidim, yan j Gabriel Garcia Marquez, yan j mesela nvskarn Mikhal Bulgakov ango ev nivskarn ku hem dikarbn realst bin hem j rola xeyal, fantez, xewn surrealzm di edebiyata wan de gelek li p b, bhtir v edebiyat, van nivskarn bi v reng bala min dikiand.


Realzma efsn bala cenab te dikiand? 

Bel, ew yek ji wan terzan b ku bala min dikiand. Realzma Efsn ku demek ji Emerka Latn ber bi wjeya dinyay hemy ve wilo bay li wjeya dinyay hemy xistib, w bi xwe j bala min kiand. L ew yek ji wan ekolan yan j ji wan weyn edebiyat b ku bala min kiandib. Yan, titek realst b bel, l di heman dem de titek xeyal j b.



Te behsa w pirtka Jinn Qatn Bilind kir ku p bi Ereb sala 1995an li Beyrd hat weandin. Pa j bi Kurd; ez ji bo xwe bibjim, dema ew rok hatin weandin min j xwend, di war away vegotin de yek ji yn heta hing her serket b. Ez yekser bipirsim, di v serketbna away vegotin de, tecrbeya Helm Ysiv a jiyana w bi xwe heye gelo, yan j iqas e?

Bguman tecrbeyeke min a wisa heye. L ez xalek zelal bikim; her pirtka min a ku heta ez li welt bm hat nivsandin, serphatiyeke w ya taybet heye. L di meseleya Jinn Qatn Bilind de, sala 1991, dema ku Mr Avis derket bi Ereb, ji bo min w nasnameya min a wjey kir. Yan rokn ku bala derdorn wjey yn Sr kiand. Hem j bi awayk dengek ba da li w der. L hem j rokn wilo bn ku aliy realst li ser wan bhtir serdest b. Wexta ku ew pirtk derket, ba t bra min, weke nivskar min ji xwe re gotib, ez berhemn ne wek hev binivsim, projeyn xwe bi v away han ava bikim. Bi awayek ku berhemn min ne wek hev bin. L awa mirov avahiyek lke her qatek neibe qatek din l di heman dem de j ew avahiya han yek avah ye. Min dixwest pirtkn min bi v away han bin.

Vca, pirtka diduyan, Jinn Qatn Bilind ji min re weke ezmnek b. Ezmneke awa; min ber got, kfa min gelek ji xwendin re dihat. Hem berhemn ku heta w ax min xwendibn min xwest, ez pirtkk derxim hol ku aliyek w y realst hebe. W ax ez li Zanngeha Heleb xwendekar hiqq bm, aliyek w y realst heb ku girday jiyana min a w ax b. Min dixwest aliyek w y din hebe ku ew fikr edebiyat felsefeya heta w ax min xwendiye, bi awayek sd ji wan berheman wergirim weke rok binivsnim. Ango, ez karibim w a xwe yan j wan peyamn xwe bi rya rok re di w dema xortaniya xwe de bigihnim, ez karibim wan berheman bi awayek di nivsandina wan rokan de bi kar bnim.

Ji ber v j, di Jinn Qatn Bilind de berevaj Mr Avis, t binihr navn gelek feylesof, mutesawif, nivskar heta wan kesan ku rola wan di edebiyata dinyay de heye, hene. Navn wan gelek derbas dibe. Ji bo min ew tecrbeyeke gelek taybet b ku ez karibim hebna xwe ya felsef ya raman bi awayek wjey di wan rokan de bnim hol. Ev pirtk di bin tesra v tesewura han de hat nivsandin. Ji ber wilo j, aniha tu l biniher, ji pirtka min a yekem heta ya dawiy, taybetmendiya Jinn Qatn Bilind heye ku naibe van pirtkn din, ew ne diibe ya beriya xwe ne j diibe yn li dv xwe.



Romana yekem ya sala 1999an bi nav Sobarto der gelek pjn bhna bajar te Amd j t. Bi Sobarto di war wjey de cenab te xwest i bike, kul birrnn civak yan yn tecrbeyn te ne, ew di Sobarto de tn hnandin?  

Taybetiya Sobarto ew b, ez wisa bibjim; pit Jinn Qatn Bilind pit Mir Ranazin, s pirtkn min n rokan bn. Ew tecrbeya jiyan ya ku ji emr min mezintir, ji w emr min hing, byern ku me bi avn xwe didtin, ji zaroktiy heta bi xortaniy, ew byer wilo bi gelek ji zarokt ciwaniya mirov, ji w emr mirov t de, mezintir bn. Yan nedihatin tehemulkirin. Ne bi away ruh ne j bi away eql nedihatin tehemulkirin. Mirov gelek caran p dihisiya ku nivsandin, bi taybet nivsandina rok nema tra w a giran wan byern mezin dikir ku em t de dijiyan. Hisiyateke wilo bi mi re b ku kiras v tecrbeya exs, ya jiyan ruh ya ku ez t re derbas dibim, d li la rok mezin e, l fireh e. Ango, rokan nema bhna min fireh dikir. Heta di Mir Ranazin de j dema min behsa byerek, kesayetiyek, titek dikir, ku min li ser dinivsand, her ku min rokek dinivsand, ez wilo rehet dibm. Ji min we ye ku d dinya bi xr e ti kul derd di dil min de nema. a min gelek sivik dib diqediya. L di w qonax de ku min dixwest roman binivsnim, ew hs bi min re hebn ku d rok laek pik e li ber v a mezin, a ku ez t de dijm. Ji ber wilo, dibe ku roman minasibtir be, yan j tr bike ku ez karibim w a xwe ya mezin bi rya w ragihnim yan j binivsnim. na ji rok ber bi roman ve bi v awy, bi Sobarto b.

Bi v away min nav Sobarto ji pirtkeke drok derxist ku dikare bibe Mezopotamya, dikare bibe Kurdistan, dikare bibe Sriye, Tirkiye, welatek rojhilat j her wiha dikare bibe Amd ku cih ez l ji dayk bme j. Min xwest bi awayek sembolk behsa w cografya han, w welat han bikim ku em l dijn. Min dixwest qala gelemseyn w bikim. Nav diduyan ji romana Sobarto re, ewatn Sobarto b, yan qala wan ewatan bikim li w cografyay ji destpk heta bi dawiy. Hem ewatn ruh n di zaroktiya mirov de dibin, mesela ya Silman ku kes sereke ye di Sobarto de agir Snema Amd ku hna beriya ji dayik bibe bir w di nav de ewit, heta bi agir hepsa Hesek heta bi agir ku bi netewe welat Silman j t dikeve. Sobarto behsa wan dike. Yan min xwest wan rzeewatn ku li wir jiyana mirovan dorp dikin, bi rya v roman, bi rya serphatiyeke hezkirin ragihnim. 



Min gelek caran j niha behsa w kir ku nivsandin ji bo min ji bo w yek b ku karibe a ruh wilo sivik bike. Bi nivsandina Sobarto re, bi na ber bi roman ve, yan bi vekirina wan deriyn berfireh re gotin nivsandin weke alavek b ji bo sivikkirina w a mezin. Bi v away han Sobarto hat hol. 



Di nivs, rok romann ku tu dinivs de, heywan bi ziman dibin. Carinan tit j bi ziman dibin. Di Kurmanciy de gelek rok fabil hene ku heywan bi ziman dibin. ima gelo gotinn nsanan tra cenab te nekirin, weke nivskar? 

Yan ev meseleya han gelek girday nihrna mirov ye li nivsandin. Ez di nava du kevanan de dikarim bibjim, ev meseleyeke teknk ye. Ka ez bi v away zelal bikim; her mirov e, her kes xwed du avan e, li derdora xwe dinihre dikare ji mirov re bibje, ez v tit dibnim, yan j ev jiyan a min b, ev byer hatin ser min. Bi baweriya min, nivskar dema ku binivsne, div bi avek syem binivse. Ew av syem ku kesek nivskar p binivsne, mesela ew kes dixwaze binivsne ku li mal rnitiye, qedeha av li ber e dixwaze ku vexwe, li w der, mesela qedeh p re diaxive, dema ku bi w av syem dt ku qedeh p re diaxive, naxwe titek wilo heye ku mentiq roman v yek qebl dike. Ez dibjim, div ew qedeh biaxive, div titek bibje. 

Di hemyan de d i heywan i tit, dema ku ew diaxivin, ruh bi wan t. Dema ku rolek dikin, mesela em bibjin, romana Gava ku Mas T Dibin, bi tevah li ser ziman titan e, Mas ten di beek de behsa xwe dike. Bhtir tit behsa w dikin. Di van nivsn han de ku tit heywan di wan de axivne, sedema axivna wan ew e ku dema ez dibnim axaftina titan, axaftina heywanan xizmeta mentiq avakirina w berhema wjey dikin, ez b dudil dihlim ku tit j biaxivin, dihlim ku heywan j biaxivin.



Aliy din meseley j ew e ku heger tu li rastiya jiyana me binihr, her yek ji me i bi ten i j bi malbat re, rola insanan wan kesn di jiyana w mirov de heye ku mirov bi wan re diaxive. L ew titn ku rojane di jiyana mirov de bi roleke radibin, heger gumlek e tu li xwe dik, heger aleke ku tu li xwe dik, heger maseya medbex be, heger kursiyek be, titek be ku tim bi te re ye, tu bala xwe bidiy ku gelek caran di navbera mirov wan de heye bi aweyek veart; tkiliyeke insan, mirovana ye di navbera mirov wan titan de dibe. Di berhemn wjey de dema ku min dt ev tkiliya insan ya di navbera mirov titan de, di navbera mirov heywanan de dikare xizmeta metnn min, xizmeta roman, w roka ez dinivsnim bike, min ew bi kar diann. Weke her insan dikare p re biaxive, ew insan di roman de j dikarb bi wan re biaxive. Ji bo min, ez bi yek gotin bibjim, axaftina titan heywanan weke pdiviyeke huner wjey ye.


Romaneke ku te li Elmanyay nivsand, 99 Morkn Belavby ye ku sala 2015'an der. Di wir de karakter sereke wergrek e, awa em dizanin tu wergr j. Gelo elaqeya nivsandina roman bi v yek re heye, tu w kes bye karakter sereke y romana xwe nas dik, yan j gelo miroveke bi v reng ya bi rast tesrkir heye?

Byerek li vir li Elmanyay sala 2002yan li eyalate Sachsen, Kurdek 60-62 sal, por sp, wiha naskir, ji Qamilo, varek dema dimeiya, ji pa ve ciwanek bi alaveke tj bi derbeke kutin li pa ser w xist ew li kolan hat kutin. Min ev mirov nas dikir, kur w malbata w dostn min bn. W ax ez n hatibm Elmanyay. Ji w ax ve w byer, ez dikarim bibjim ku ez hejandim.



Ew insan bi xwe, mirovek siyas b, di hepsan de mab, hem di hepsn Sriy de hem di hepsn Iraq yn serdema Sedam de mab. Ji wan rejmn dktator filitb, hatib; ew li Elmanyay di vareke sar de ji pa ve, bi dest ciwanek ka b ji ber pirsgirkn pskolojk b, ka ji ber nijadperestiy b, d i be, hat kutin. Em dikarin bibjin palpita v roman ji w ax ve ev byer b, ango 13 salan ji 2002yan heta apa roman 2015an diviyan. Ji bo ku ez karibim behsa v byera ku wilo ez ji hundir ve hejandim bikim, ez hewcey demeke dirj bm. Jixwe, ez behsa byereke rast dikim, ew mirov ne wergr b, l ew b palpita nivsandina v romana han weke byer.     

Wek din pirtk nivsandinn hem kesn di rok romann min de yan ez bi xwe me, yan ew kes in ku ez wan ji nzk ve nas dikim, yan j kesn kir ne l bi awayek ji awayan tkiliyeke xwn merivantiyek di navbera min wan de heye. Bi qenc xerabn xwe, ez xwe ji ti kes di roman xwe de br nakim, ez xwe ji wan naom. Ji ber v j kes sereke di v roman de awa ku ez j ji bo debara xwe ev end sal in, kar werger dikim li Elmanyay, wergr e. Di v kar de tecrbe serphatiyn bala min kiandin qewimn wan di v roman de bi awayek ji awayan cih girt. Dema ku ew kes han hat kutin, mirov j ji welat xwe diqete, t welatek din, dibne ku mirov gelek bi derdora xwe mijl in. Min li Elmanyay z nas kir ku mirovn penaber n ku pit emrek ji welat xwe diqetin, weke w dar ku ti nikaribe ji qurm hil bik qurm w li cih bihl li wan t. Weke ku tu w dar ji qurm w qut bik dar by qurm w li erdek din bin. Min nas kir ku mirovek ku jiyana w li welat w xirab bibe, ew mirov w ti jiyan li ti erda din li welatek din nikaribe bibne. V fikr ez gelek mijl dikirim. Bila iqas imkann w hebin, bila ziman w welat hn bibe, rabn rnitina w welat hn bibe, ew nikaribe. 



Yan, yan jiyana mirov w li welat mirov b avakirin yan j ti alternatfa welat mirov tine ye ku mirov karibe bibe xwed ensek li welatek din bi jiyaneke batir bij. 

Kes her sereke ku dikare pira di navbera kes xerb welatiyn v welat de ava bike wergr e. Ew bi rola w pir radibe ku van mirovan nz hev bike. ans kes sereke y di roman de ku hat kutin ew b ku ew pira ku w dixwest di navbera xelk ji welat w dihat xelk v welat de ava bike, gelek bi w meseley mijl b. Yn ku her zde w dixwest alkariya wan bike, ji welat w hatin derb li w kes xistin. Yan ev pira han hilweandin. Di v atmosfer de, ev romana han bi salan di mjiy min de meya. Bi salan min ew byera kutina w meriv, rahitiy heta ku b wek roman ev 99 morkn belavby peyde b. Jixwe, ew 99 mork j morkn jiyana w ne, t de 49 ben roman, 49 mork tn dtin, 50 mork j wenda dimnin. roka v roman bi kurtay ev b. 



Cenab te got Min a xwe, vegot, a bajr, xelk, tecrbey nivsand. Ez j weke xwnerek bibjim, nexasim j di romana Gava ku Mas T Dibin de heta dawiy rebniyeke xurt heye, heye; hv, heta mirov bibje bes, km e. Mirov dikare bibje kezebn mirov re dibin. Gelo sedemeke v yek heye?   

Bi rast bi zelal belk ez bi bersiva v pirs nizanibim. Ji ber ku meseleya nivsandin li cem min titek wilo, ji xwe ber t. Titek diherike, t hol. Tita ez dikim, midaxeleya ez dikim bi rya aql ew e ku aql bi roleke birvebirin, hnandin avakirine rabe. Mirov dikare bibje roleke teknk ye. Di jiyana xwe ya rojane de, ez kesek zde rebn nnim. i li ser asta ferd i j li ser asta netewey j, hviya min bi siberoja milet me yan ziman me heye. Ez ne kesek zde rebn im. Dema ku ez di mesel de diaxivim yan j difikim. L bel, xuya ye ku dema mesele dibe nivsandin, ew hestn kr n nedt, ew aliy re ku belk ronahiya aql mirov j nagihiy, bhtir ew aliy veart ji hestn mirov derdikeve p. Ji ber w j ev aliy han li p e. 

Ev aliyek meseley ye, aliy din j ev rebniya han gelek caran dibe qerf yan j dibe bi awayek berovaj. Ango ew xemgniya zde gelek caran bi awayek qerf berovaj xemgniy di nivsandin de derdikeve t hol.




Helm Ysiv niha bi i mijl e; cenab te niha i dinivse, i li ber dest te heye?

Niha beriya bi end rojan min sererastkirina romana xwe ya n qedand, roman w di demeke nzk de b apkirin ji bo hema pit sersal (hevpeyvn dawiya Kanna 2017an hat kirin).  Min ew teslm kir. Aniha li ber dest min, romanek heye ku ji sala 2014an ve di nav dest min de ye, ez p mijl im. Ez bi romana xwe ya n re mijl im. Ez nizanim ima wisa b. Ev s sal in min ti berhem titek dernexistiye. Aniha j berhemek ber ap ev berhema li ber dest min j w di nava end mehn din de amade be.


Gelo cenab te dikare behsa mijarn her du romanan bike bibje ka w ji kjan weanxaney pirtk der biin?  

Romana min a ye ap, mijar li ser rewa pnc e saln daw yn li Rojavay Kurdistan li Sriy ne. Mijara sereke ku roman wilo l digere j, sedemn v wehiyeta han ye ku li Sr Rojava r da. Yan ev weh di hundir insanan de ji ku hat, ima bi v wehiyeta han hatin hember hev, hevdu kutin, hevdu serjkirin, xwna hevdu rijandin. Yan roman weke gerek b li sedemn v wehiyet. Kurmanciya w d ji weann Peywend der bie, bi Soran j w ji weanxaneya Ende ya li Silmaniy derkeve.



Her daw Helm Ysiv kijan roman xwend hez j kir?  

Romana Bextiyar El ya bi Elman niha di nav dest min de ye, xwendina bi ziman Elman ji bo min ne hsan be j niha ew li ber dest min e ez dixwnim. Romana w ya ku weke Die Stadt der Weisen Musiker (Bajar Muzkvann Sp) ez dixwnim. Min hna xilas nekir, ez hema li niviy me min gelek heta niha hez j kir. 



Cenab te hez ji kjan muzkan dike? Dema bhna te teng be tu dibj ka ez guh bidim k?

Bhtir strann folklor, kilamn rvan, hin n n j hene ez li wan dihisnim. Ya ku niha van rojan, min zde l guhdar dikir, ya Gnc Xell b. Gelek kes hene ku v dibjin. Derw Evd j ez van rojan l dihisnim. Ji yn ntir, Ciwan Haco heye ku kfa min j re t. 

Yn xort j hene ku kfa min ji wan re t, straneke pirr xwe heye ya van herdu xortn distrn. end strann Koma S Bira hene kfa min ji wan re t. iyar Dijwar hene ku kfa min gelek ji end strann wan re t. Koma arnewa nexasim j bi deng Silman strana Bk kfa min j re t. 

Dema ku wilo hinek aciz bim, yan j diber nivsandin re ez li mzk dihisnim. L di ber nivsandin re kfa min li hisandina Mihemed xo re t. Di ber nivsandin re y ku her zde karibim l guhdar bikim binivsnim, Mihemed xo ye.

Ji bo bhna xwe derxim j ez li strann folklor yn n j dikim.



Titek her ecb ku li Elmanyay hat ser te ro ken te gelek p t i ye?

Yek ji titn her seyr ku ro ken min p te ji dema destpk ya hatina min e. Dema ku ez wek penaber hatim Elmanyay, w ax Mehmet Akta hatib piya min. W ez birim cem xwe, Berln w ji min re got, em biin pols ji bo penaberiy miracaet bikin.

Pit w em n, em derbas bn, end pirs ji me kirin. Keike wilo xwekok heb, ji me hin pirs kirin. Pitre em daketin jr, min got qey em li jr li bend bin ji bo ku em biin cem polsan. 

De jixwe, her pols in, urteyn Sriy li bra min bn, tu di cem wan, div ber hinek pere bi te re hebin da ku tu bertl bid wan. Em derketin, min dt, Mehmet dibje, De em herin. Min got, Em biin ku? Ma ne em biin cem pols. W j got, Xelas, em li cem pols bn. Min j got, Aniha keika bedew ku cil bergn w j xweik bn, ma pols b. W got, Er, xelas. d t li cem me b heta mektb ji te re b. Ew tita despk b ku ecbmay hitim.




Helm Ysiv bi rexneyan


* Nizanim b ima ev nivskar di kurterokn xwe de hema behsa miriyan dnan dike.

* Nivskariya w ji dola Marquez Selim Berekat e. Di destpk de bi rokn xwe yn realzma efsn riyeke ba da ber xwe, l pit ku ber xwe da Ewrpay weke dara ji axa xwe bibe, ji ber , nivskariya xwe kut.

* Min bi pirtkn Helm Ysiv dest bi xwendina Kurd kir, pirtka w ya yekem ku min xwend Mir Ranazin b.

Kurterokn w serkeft ne, rony mzah gelek bi kar tne. Bi tinazn xwe bi ziman xwe y mzah ronk rexneyn di cih de li civaka Kurd dike.

Werhasil kesn ku bixwazin dest bi xwendina Kurd bikin dikarin p kurterokn w bixwnin. 

(Ji ferhenga nteraktf a Kurd Tirik)


***

Kafkay Kurdan


* Ez v nivskar pniyaz wan kesan dikim ku n dest bi xwendina Kurd kirine. Bi ziman xwe y rojan zelal hem xwendin hem fmkirina w hsan e.

(Ji ferhenga nteraktf a Tirk Eky)


***

Tirs di nava wan de cihek mezin girtiye

Wjeya Helm wjeyeke zor ciwan e. Ez w bi nivskarek zor ba dizanim. Ez wisa di w digihim ku ew trajediya Kurd bi semboln xwe, bi ziman xwe y taybet bi waz xwe fade dike.

Her xisleta nber a romana Helm e, tirs di nava wan de cihek mezin girtiye. helbet ew meseleya ka tirs di nav insan Kurd de dewra xwe dike, dike. Ji bo min ev aliyek gelek balk b di edebiyata Helm de.

(Bextiyar El)


***

Rastiya Kurd li Elmanyay nan dide

Ew (Mem b Zn) ji 15 kurterokan pk t ku h aret bi ti kar Xan nake. Wisa xuya ye, mna ku Helm Ysiv bi nav sernav (berhema) Ehmed Xan lstibe ji ber v j bi sembola aiqn bmirin n Kurd. rokn w der her vzyona dealst yan j romantk a evn aiqan in bhtir rewa xemgnane yan j - berevaj w - ya t ra xwe komk a ji Kurdistan yan j ji rastiya Kurd li Elmanyay nan dide. 

(Dr. Johanna Bochenska)

***


Li erdeke cotnekir dixebite

rokn ji Mr Avis b cilberg, heta b pne, bi temam taz t hember me. Bi fantaziyeke taybet, bi zimanek pirr xwe helbestane, li erdeke cotnekir dixebite, bi rbazn huner dinyayeke nenas ava dike. V dinyaya nenas mirovan heyran xwe dike ew bi peyvn belav bi me nas, ava dike. 

(Xalid Xalfe di rojnameya Alif li Qibris)

***

Ji ber mzaha w xwner carinan li ser kesn di rok de carinan j li ser xwe dikene. 

(Nivskar Ereb, Sevk Bexdad)


***

Mirov zemt dike

Bi Mir Ranazin Helm Ysiv hizrn ji hundir n neasay yn jiyana Kurd li (xwneran) vedike. Xwendineke hem mirov zemt dike hem j di heman ast de dr aciziy ye, ku xwendina w hja ye - hem ji bo mirovn dixwazin bixwnin, hem j ji bo wan mirovan ku bi awayek profesyonel bi analza civaka Kurd dadikevin. (Judith Wolf, Kurdische Studien)


831

YEN ZGR POLTKA