Kayyum binlerce yıllık sanata düşman

Binlerce yıllık geçmişi olan savat gümüşçülüğü DBP’li Van Büyükşehir Belediyesi tarafından destekleniyordu. Belediyenin gaspı ardından atanan kayyumun Kürt düşmanlığından savat atölyesi de kapatılarak nasibini aldı.

20 Haziran 2017 Salı | Kültür-Sanat

Binlerce yıllık geçmişi olan savat gümüşçülüğü DBP’li Van Büyükşehir Belediyesi tarafından destekleniyordu. Belediyenin gaspı ardından atanan kayyumun Kürt düşmanlığından savat atölyesi de kapatılarak nasibini aldı.

Van Büyükşehir Belediyesi’ne atanan kayyum tarafından atölyesi kapatılan ve Van’da tek savat gümüşçülüğü ustası olan Sadullah Özmen, her şeye rağmen bu sanatın yaşatılması için mücadele ediyor.

Van’da bir dönem 120 atölyesi bulunan ve çok iyi bilinen bu meslek, bugün yok olmakla karşı karşıya. Urartu dönemi ile  Ermeni ve Kürt motiflerinin işlenildiği savat gümüşü hak ettiği yeri bulamıyor.

Ermeni Soykırımı öncesi

Savatın kökeni Urartular’a kadar gider. İdeal olan 950 ayar gümüşe savat yapmaktır. Osmanlı döneminde gümüşe tuğra vurma yetkisini, İstanbul ile birlikte Van Vilayeti savat işlemeleri sayesinde almıştı. 1915 Ermeni Soykırımı öncesi Van’da 120 savat işleme atölyesi varken, 1915’ten sonra bu atölyeler birer birer kapandı. 1915’li yıllar öncesi Van’da bulunan 120 savatlı gümüş işleme atölyesinin her birinde 5 kişinin çalıştığı tahmin edilmektedir. 

Yeniden gün yüzüne çıkardı

2000 yılında savatlı gümüş işletmeciliği yapan hiçbir ustanın olmaması nedeniyle yok olmakla karşı karşıya gelmişti. 2006 yılında atölyesini açarak yeniden gün yüzüne çıkaran Sadullah Özmen, yok olmaması için yıllardır Van’da mücadele ediyor. Özmen, savat gümüşçülüğünü Ermeni usta Satılmış Göze’den öğrenmiş. Özmen, “Ermeni usta olmasaydı bu zanaat şimdi ölmüştü” dedi. Özmen, Göze Usta’nın mirasını Van’da,  Kürt ve Ermeni motiflerini yeniden işleyerek yaşatmaya çalışıyor.

40 öğrenci yetiştiriyordu

Sadullah Özmen, iki yıl önce de DBP’li Van Büyükşehir Belediyesi tarafından Kadın Yaşam Merkezi bünyesinde, Savat Gümüşçülüğü Atölyesi açtı. Özmen, belediye bünyesinde açtığı atölyede yaklaşık 40 öğrenci yetiştiriyordu. Yeni ustalar yetiştirme hayalini DBP’li Van Büyükşehir Belediyesi’nin gerçekleştirdiğini, ancak kayyum tarafından bu hayalinin engellendiğini belirten Özmen, kayyum veya başka bir kurumun bu mesleği yaşatmasına engel olamayacağını ifade etti.

Kayyum atölyeyi kapattı

Özmen, “Binlerce yıllık bir geçmişi olan bu sanata bugüne kadar tek destek çıkan DBP’li Van Büyükşehir Belediyesi’ydi. DBP’li Van Büyükşehir Belediyesi bu mesleğin yok olmaması ve yeni ustaların yetiştirilmesi için bana bir imkan sağladı. Ben de belediyenin desteğiyle çok güzel bir atölye açtım. Bu atölyede yaklaşık 40 öğrenci yetiştiriyordum. Özellikle bir öğrencim,  benden daha iyi icra edecek duruma geldi. Ama kayyum bu sanatı yok etmeye çalıştı. Ben ve öğrencilerim olduğu sürece kimse yok edemeyecek” dedi. n ANF/VAN 


Savat: Bir süsleme sanatı

Savat, gümüş işlemeciliğinde bir süsleme sanatıdır. Savat ustası tasarladığı şekli, sanatını koyacağı gümüş eşyanın üstüne kurşun veya sabit kalemle çizer. Çizilen taslağın üstüne usta, çelik uçlu kılcal kalemle büyük bir titizlikle ince kanallar açar.

Savat; el emeği, göz nuru bir mesleğin sabır ve estetikle buluşması, ateşte olgunlaşmasıdır.

Savatlı gümüş işlemeciliğinin çok iyi yapılmasından dolayı “Van” damgalı gümüş eşya ve takı fiyatlarının diğer bölgelerde üretilenlere oranla üç kat fazla olduğu bilinmektedir. Hatta bazı rivayetlerde Osmanlı döneminde İstanbul’da çalışan kuyumcu kalfalarının ustalığa terfileri söz konusu olduğunda, Van’dan giden kuyumcu ustalarının sınavına tabi tutuldukları, bu sınavı geçtikten sonra ustalığa kabul edildikleri söylenmektedir.



289

YENİ ÖZGÜR POLİTİKA