Tgn, Tgih, Tgihi yan Tg

balani51@gmxl.de | 14 Haziran 2017 arşamba

FRGN MELK AYKO


Min car li ser rgezn afirandina peyvan nivsb. Yan hin rgez bingehn peyvkirin j hene ev ne kar her kesan e. Yek, yan j koma haya xwe ji van tunebe, ten bingeh ziman xira dikin. Div ev ba b tgihtin: Her ziman di xwe de pergaleke xwer afirandiye. Dema mirov li gor w pergal li ziman nenre neafirne, zimann biyan bingeh bigire, mirov pergala ziman xirav dike. Ziman tevlihev dike. Mnakek pik: Ziman kurd ji bo peyv tgnn der vn daxwaziya mirov, titn ji hza xwezay t; pagneke nc afirandiye, wek nimne qolinc, tivanc, renc, xinc... Dema peyveke der v pergal were kirin; mna; dozn, ajo v pergal xirav dike.

Em werin mijara xwe; hem zimanan tgnn latn wek bingeh girtine, yan ew b guhertin bikaranne, yan j li gor pergala ziman xwe afirandine. Di latn de ji bo tevahiyeke bi wate peyva Terminus t bikaran. Wateya w ya bingehn ev e; xala snor ya ku hat destnankirin Almanan ev terma taybet, ji peyva ku ji lkera begreifen pkhat, kirine, ne ku pagna raderiy avtine qurm girtine, ku wisa biba d bigotana; Begreif ango ji peyva w Begriff kirine. Ev ji taybetiya ziman alman t.

Ziman tirk zimanek kir ye. Jiw tirkan lkera kavramak girtine, radr mak bi tevah neavtine, ten ak avtine j re Kavram gotine. Hin kurdn me j ziman tirk texltkirine tghn (tghtin /tgtin) girtina pagna radr n avtine peyveke qirika mirovan pare pare dike afirandine tgih gotine. Li gor v himendiya tirk maf devern ku lkern tghtin, tgtin bikartnin heye ku ew j tgh yan j tg bikarbnin. Had ji we re tevlihev. Yan heke hin peyv, tgn bi v himendiya a were kirin ziman ji bin ve xirav dibe.

Me ber w bikaranna ku gewriya mirovan de difetise, li Ewropay peyva Tgn bikaranb. Ev peyv hem di war pergal himendiya ziman kurd de rast e, hem j di war estetik de di cih de ye qirika mirovan j nane. 


Pergala ziman

Ji bo tgihtin em hinek pergala ziman vekin. Di kurd de formn dublet yan j kurt n hin lkeran hene, bi alkariya van cre cre tgn peyv tn kirin.

Mnak:  tgna rojbn ji peyva roj lkera byn pkt. Ango di vir de forma kurt ya lkera byn bn hatiye bikarann. Ev kom gelek in; sorbn, sarbn, derbn, zerbn, werbn ... Tgna Pevn j li ser heman bingeh hatiye afirandin, ango bi + hev (pev) + forma kurt ya lkera yn (n) encam;  bi + hev +n = pevn. Tkn, bern...

Mnaka rasterast bi mijara me re tkildar peyva her kevn Xwezgn ye; ev tgn ji lkera xwastin ghtin pk hatiye. Forma kurt, yan j dubleta ghtin gn hatiye bikarann, ango bi kurt: Xwez + gn + (pagna peyv rengdriye) = Xwezgin.

Hevgn /hevgn yan ghtina hev du, di nava hev de kelijn. Xwed we hevgne! bi gotineke din ev j ji daeka hev lkera gihtin (gn) pkt. Peyva xemgn j li ser v bingeh pkhatiye. Ango peyva xem + forma kurt ya lkera  gihtin (gn) = Xemgn, Ev peyvana j li ser v bingeh pkhatine: Rengn, lezgn, bangn, gurgn, zengn, frgn....

Li gelek devern Kurdistan ev lkera gihtin/gtin/ gihn, ten wek forma kurt t bikarann. Wek minak dibjin: Hele v entey bigine (bigihjne) w, bila bi xwe re bibe. dsa gelek caran dibjin: Rica min ji te, v xeber (ney) bigne w.  Hevokek din; Car hn w bignin ber dest min, ez hal bikim.

Li gor pergala ziman rastiya  Term, Terminus div li gor tgihtina kurd bi forma kurt ya lkera gihtin were kirin /afirandin. Me j li Ewropay li ser v tgihtin ev peyv bikaran. Ango di + (pagina tewang) = t + gn (kurtbna lkera gihtin.) di + + gn =Tgn.

awa di mnakn jor de j zelal e, di kurd de mnakn v pir in. Mirov nikane bi himendiya tirk nzk ziman kurd bibe, ku mirov bi w himediy nzk bibe, mirov pergala ziman kurd ji bin ve xirav dike. Di cih rastiya ziman de titeke din derdixe. Ziman dike zimanek kir.

L nizanim awa b, k ev peyva li gor tgihtina ziman tirk kire nava kurd, ji gelek kesan wetr tgna rast ew e w bikartnin, l haj tunin ku pergala ziman kurd xirav dikin. Bi hviya ji ro p ve di ch termnus de ten ten Tgn were bikarann.




517
YEN ZGR POLTKA

Yazarn Tm Yazlar: